Anadolu’nun Bin Yıllık Zeytin Kültürü Tehlikede

Biruni Üniversitesi Uygulamalı Bilimler Fakültesi Gastronomi ve Mutfak Sanatları Bölümü Dr. Öğr. Üyesi Gülsün Duran, UNESCO tarafından acil koruma gerektiren somut olmayan kültürel miras kapsamına alınan geleneksel zeytincilik uygulamalarının gelecek kuşaklara aktarılmasının önemini vurgulayarak, "Zeytin ağacını korumak, yalnızca bir tarım ürününü değil, Anadolu’nun binlerce yıllık kültürel hafızasını da korumaktır" dedi.

Türkiye’nin geleneksel zeytin yetiştiriciliğine ilişkin bilgi, yöntem ve uygulamaları, 2023 yılında UNESCO’nun Acil Koruma Gerektiren Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne alındı. Konuya ilişkin değerlendirmelerde bulunan Dr. Öğr. Üyesi Gülsün Duran, değişen tarımsal üretim şartlarını ve geleneksel yöntemlerin giderek daha az uygulanmasının, bu köklü mirasın sürdürülebilirliğini tehdit ettiğini belirtti.

Zeytincilik Yalnızca Tarımsal Bir Faaliyet Değil

Zeytinin Anadolu’da binlerce yıldır toplumsal yaşamın ve üretim kültürünün önemli bir parçası olduğunu belirten Duran, özellikle Ege, Akdeniz ve Marmara bölgelerinde zeytin etrafında şekillenen geleneklerin günümüze kadar ulaştığını ifade etti. Duran, zeytinciliğin ekonomik boyutunun yanı sıra kültürel bir tarımsal miras barındırdığını kaydetti.

Geleneksel Hasat Yöntemleri Unutuluyor

Türkiye’de zeytin hasadının bölgelere göre farklı geleneksel uygulamalarla gerçekleştirildiğini anlatan Duran, elle toplama, sırık ve örtü kullanımı gibi yöntemlerin geçmişten bugüne taşınan üretim kültürünün örnekleri olduğunu söyledi. Kırsal nüfusun azalması ve genç kuşakların bu uygulamalardan uzaklaşması büyük bir risk oluşturuyor.

Geleneksel Bilgiler Kayıt Altına Alınmalı

Zeytin kültürünün gelecek kuşaklara aktarılabilmesi için geleneksel üretim yöntemlerinin belgelenmesi gerektiğini belirten Duran, üreticilerin, yerel yönetimlerin, üniversitelerin ve ilgili kurumların iş birliğinin önem taşıdığını sözlerine ekledi.