Sultan II. Abdülhamid'in Erzurum halkına gönderdiği tarihî telgraf, Aziziye Müdafaası sırasında kadınların ve çocukların kahramanlığını gözler önüne seriyor.

1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Erzurum halkına gönderdiği tarihî telgraf, Aziziye Müdafaası’nın yalnızca cephedeki askerlerin değil, kadınların, çocukların ve bütün bir şehrin katıldığı büyük bir direniş olduğunu gözler önüne seriyor.

Şehir Araştırmacısı Taner Özdemir, telgrafta Erzurum halkının vatan sevgisi, fedakârlığı ve cesareti bizzat padişahın ifadeleriyle takdir edildiğini, özellikle kadınların ve çocukların savaş meydanına kadar su taşıyarak askerlere yardım etmesi, belgenin en dikkat çekici ayrıntıları arasında yer aldığını dile getirdi.

Erzurum, 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında yalnızca askerî bir müdafa merkezi değil, aynı zamanda halkın topyekûn direnişinin yaşandığı önemli şehirlerden biri oldu. Rus kuvvetlerinin Erzurum ve çevresindeki tabyalara yönelik saldırıları karşısında Osmanlı askerleri cephede mücadele ederken şehir halkı da savunmanın bir parçası hâline geldi. Aziziye Müdafaası, bu yönüyle askerî tarihin ötesine geçerek bir milletin ortak mücadele ve dayanışma hafızasında yer edindi. Sultan II. Abdülhamid’in Erzurum halkına hitaben gönderdiği telgraf, o günlerde yaşananların devletin en üst makamına nasıl yansıdığını göstermesi bakımından büyük önem taşıyor.

Belgenin en dikkat çekici bölümlerinden biri, Erzurumlu kadınların ve çocukların cephedeki askerlere verdiği desteğe ayrılıyor. Telgrafta, iffetli kadınların ve zeki çocukların savaş meydanına kadar su taşıyarak susuz kalan askerlere yardım ettikleri ifade ediliyor. Bu ayrıntı, Aziziye Müdafaası’nın toplumsal boyutunu ortaya koyması açısından son derece kıymetli.

Şehir Araştırmacısı Taner Özdemir, Sultan II. Abdülhamid’in Erzurum halkına gönderdiği telgrafın Aziziye Müdafaası’nın daha az üzerinde durulan yönlerini ortaya çıkardığını belirterek şu değerlendirmede bulundu: "Bu telgraf, Aziziye Müdafaası’nı yalnızca askerî bir mücadele olarak görmememiz gerektiğini gösteren son derece önemli bir tarihî belge niteliğindedir. Sultan Abdülhamid’in ifadelerinde Erzurum halkının cesaretini, fedakârlığını ve vatan sevgisini açıkça görüyoruz. Arşiv belgeleri incelendikçe geçmişin karanlıkta kalan kahramanlıkları gün yüzüne çıkmaktadır."