Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi tarafından düzenlenen programda konuşan Prof. Dr. Lokman Turan, divan şiirinin Türkçenin kazandığı tarihi bir edebi zafer olduğunu belirtti.

Türkiye Dil ve Edebiyat Derneği Erzurum Şubesi’nin düzenlediği "Edebiyat Mahfili" etkinlikleri kapsamında, Atatürk Üniversitesi Kâzım Karabekir Eğitim Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Lokman Turan bir konferans verdi. Erzurum Büyükşehir Belediyesi Dil ve Edebiyat Konağı’nda gerçekleştirilen "Divan Şiiri Türkçenin Zaferidir" başlıklı programda Turan, divan şiirinin iki tarihi dışlamaya karşı Türkçenin elde ettiği edebi başarıyı anlattı.

Divan Şiiri İki Tarihi Dışlamayla Karşılaştı

Divan şiirinin iki ayrı çağda olumsuz yaklaşımlarla yüzleştiğini vurgulayan Prof. Dr. Lokman Turan, 13 ve 14. yüzyıl Anadolu'sundaki okumuş çevrelerin Türkçeyi yüksek şiir ve ilim dili olarak yetersiz gördüğünü ifade etti. 19. yüzyıldan itibaren ise Türkçe yazılmış divan şiirinin Türk edebiyatına aidiyetinin sorgulandığını belirten Turan, Ziya Paşa'nın 1868 tarihli "Şiir ve İnşâ" makalesini bu durumun belirgin örneklerinden biri olarak gösterdi.

Söz konusu tartışmaların Erzurum ile olan bağına da değinen Turan, Ziya Paşa'nın aslen Erzurumlu olduğuna ve eleştirdiği divanlardan birinin Hasankaleli Nef'î'ye ait olduğuna dikkat çekerek, bu edebi davanın Erzurum ile doğrudan ilişkili olduğunu kaydetti.

"Zafer Dönemin Okumuşlarına Karşı Kazanıldı"

Âşık Paşa'nın Garîbnâme isimli eserindeki ifadelere atıfta bulunan Prof. Dr. Turan, dönemin eleştirilerinin doğrudan halkı değil, Türkçeye ilmi ve edebi değer tanımayan eğitimli çevreleri hedef aldığını söyledi. Halkın zaten Türkçe konuştuğunu dile getiren Turan, Türkçenin kazandığı zaferin dilin yaygınlaşmasında değil, yüksek şiirin ana dili olarak kabul görmesinde yattığını aktardı.

"Türkçe Farsçanın Şiirdeki Tahtına Oturdu"

Türkçenin İslam medeniyeti içerisindeki gelişim sürecini değerlendiren Turan, 15. yüzyılın sonlarından itibaren Osmanlı sahasında Türkçenin yüksek şiirde temel dil haline geldiğini vurguladı. Bu gelişmenin Arapça ve Farsçanın tamamen bırakılması anlamına gelmediğini, ancak divan edebiyatında ölçünün artık Türkçe olduğunu ifade etti.

Divan şiirindeki yabancı kökenli kelimeler üzerinden yapılan eleştirilere de yanıt veren Turan, dili oluşturan temel unsurun kelimeler değil cümle yapısı ve söz dizimi olduğunu belirterek, Türkçenin dil bilgisi hakimiyetinin korunduğunu dile getirdi.